Pompeje Forum

Każdego kto wybiera się w okolice Neapolu gorąco zachęcam do odwiedzenia Pompejów. Choć miejsce jest znane każdemu z podręczników szkolnych, większości kojarzy się z ze szczątkami budynków których trzeba się doszukiwać w terenie. Może dlatego, że znając niszczycielską potęgę wulkanów wyobraźnia podpowiada całkowitą destrukcję miasta.

hotele we WłoszechMiasto rzeczywiście przestało istnieć ale tylko w sensie istnień ludzkich, natomiast tkana miasta, budynki, infrastruktura miejska i nawet detale architektoniczne zachowały się w znakomitym stanie. Eksplozja Wezuwiusza w 79r. ne nie zniszczyła miasta, a wręcz przeciwnie: pokryła go 6-metrową warstwą odłamków skał, popiołów i kawałkami zastygłej lawy zachowując dla naszych pokoleń miasto niemalże w nienaruszonym stanie!

Plan Zat. Neapolitańskiej z zanznaczonymi miastami 79r. ne
Plan Zat. Neapolitańskiej z zanznaczonymi miastami 79r. ne – Wikimedia by MapMaster

Dzięki temu dziś możemy dosłownie przenieść się w czasie do rzymskiego miasta zaglądając dawnym mieszkańcom do domów, na podwórka, do łaźni albo usiąść w amfiteatrze lub teatrze czekając na rozpoczęcie przedstawienia.

Pomeje u stóp Wezuwiusza
Popmeje u stóp Wezuwiusza

Eksplozja była tak gwałtowna i niespodziewana, że w jednym momencie zatrzymała w czasie życia ludzkie zastygłe w przedziwnych pozycjach. Przez wieki szczątki ofiar uległy zniszczeniu pozostawiając jednak niewiarygodne skalne negatywy. Jako, że do pustych form pozostałych po ciałach ofiar wlano płynny gips postacie towarzyszą dziś miastu jako odlewy dające świadectwo przerażającej agonii mieszkańców.

Pompeje
ofiara katastrofy

Pompeje są jednym z najstarszych ośrodków miejskich Europy. Już w VIw. pne były ożywionym ośrodkiem miejskim otoczonym murami miejskimi, a ich początki giną w zamierzchłych wiekach kiedy teren Kampanii zamieszkiwali Oskowie.

 

Miasto rozsiadło się na żyznych terenach nad Zatoką Neapolitańską (oczywiście to współczesna nazwa bo w momencie katastrofy Neapol był niewielką mieściną istniejącą od zaledwie czterech wieków). Dziś linia Zatoki nieco się przesunęła pozostawiając Pompeje odcięte od morza. Nad krajobrazem miasta królował wysoki stożek Wezuwiusza pokrytej lasami, a w niższej części gajami oliwnymi i winnicami.

Forum z Wezuwiuszem w tle
Forum z Wezuwiuszem w tle

Po IVw. pne czyli po wejściu Pompejów w orbitę polityczną Rzymu miasto stało się jednym z ośrodków Imperium Rzymskiego ale zachowującym całkiem sporą niezależność. Założenie miasta opierało się na regularnej siatce prostopadłych ulic z brukowaną nawierzchnią. Sercem miasta było reprezentacyjne forum gdzie koncentrowało się życie polityczne i religijne. Tutaj wznosiła się monumentalna  Świątynia Jowisza i gmachy władz miejskich.

brama wjazdowa do Pompejów
brama wjazdowa do Pompejów

Miasto słynęło ze wspaniałego amfiteatru, działały teatry, palestry, łaźnie, domu uciech. Domy bogaczy, a także miejskie fontanny były zaopatrywane w wodę z doprowadzonych do miasta akweduktów. Choć ponoć z higieną w mieście nie było różowo. Praktycznie nie istniał system kanalizacyjny, domowe latryny były po prostu dziurami pod deską, co więcej umiejscowione były zwykle w kuchni, a w basenach łaźni publicznych nie było nawet odpływów.

główny trakt
główny trakt

Miasto miało kształt nieregularnego owalu i otoczone było 3-kilometrowymi masywnymi murami obronnymi z ośmioma bramami wjazdowymi. W ostatnim okresie swej historii miasto rozlało się  poza mury – kwitło i rozrastało się.

brama wjazdowa do Pompejów
brama wjazdowa do Pompejów

Pierwsza poważniejsza tragedia spadła na mieszkańców w 62r. ne, czyli za panowania Nerona, kiedy to silne trzęsienie ziemi nawiedziło Kampanię niszcząc znaczną część miasta. Nie skończono jeszcze prac remontowych i nie minął jeszcze strach przed nowymi wstrząsami kiedy nastał feralny rok 79

Teatr Wielki Pompeje
Teatr Wielki Pompeje

Jak podają źródła już kilka dni przed wybuchem wyschły wszystkie okoliczne źródła wody i doszło do kilku mniejszych wstrząsów ziemi. Nikt jednak nie rozpoznał symptomów grożącego niebezpieczeństwa. Pierwsza eksplozja nastąpiła 24 sierpnia w porze obiadowej – dym, popiół i materiał piroklastyczny uniósł się na wysokość nawet do 30km zakrywając słońce. Zapanowała ciemność a na miasto spadł deszcz gęstego i wrzącego popiołu i odłamków skał. Większość uciekła ale na miejscu pozostało jeszcze kilka tysięcy osób. Następnego dnia słońce w ogóle się nie pojawiło a tym razem gorący strumień piroklastyczny z toksycznymi substancjami udusił wszystkich pozostałych na miejscu. Zginęło 5 tys. osób na 20 tysięczną populację – wszyscy ci, którzy zdecydowali się pozostać w domach. Kiedy  trzeciego dnia pojawiło się słońce ukazała się skalę zniszczeń: miasto przestało istnieć, a znad popiołów wystawały jedynie kikuty wyższych budynków. Zaś Wezuwiusz, do tej pory pokryty zielenią, gajami oliwnymi i winnicami, zamienił się w poszarpany stożek pokryty popiołem, pumeksem i odłamkami skał.

wyjście na Wezuwiusz
księżycowy krajobraz

Pompeje skryte na osiemnaście stuleci pod ziemią zakonserwowało się w stanie, który nie ma sobie równych: tkankę miejską i budynki utrzymało praktycznie w niezmienionej formie. Dzięki temu w momencie przejścia przez jedną z zachowanych bram w murach okalających przenosimy się w czasie krążąc po brukowanych ulicach pomiędzy budynkami, zaglądając do domów i obiektów publicznych, spacerując po forum i przyglądając się zachowanym detalom zdobiących budynki.

wnętrze jednego z domów
wnętrze jednego z domów

Przed wejściem warto zaopatrzyć się w mapkę albo przewodnik z planem miasta. Dzięki temu nie ominiemy najważniejszych budowli miejskich – forum z pozostałościami świątyń i budynków władz, amfiteatru, teatrów, term a dodatkowo zwrócimy uwagę na lepiej zachowane detale architektoniczne, freski i wyposażenie wnętrz.

A tutaj znajdziesz podpowiedzi co w Pompejach warto zobaczyć.

Pompeje dziś

Zachowane przez setki lat miasto od kilku lat ma niestety poważne problemy – jedynie właściwymi pracami konserwatorskimi może ochronić się przed degradacją. W 2010 r. zniszczeniu uległ słynny Portyk Gladiatorów, przez co został zdymisjonowany włoski minister kultury. Na początku 2014 roku po ulewnych deszczach zawaliły się olejne obiekty – łuk wspierający świątynię Wenus, ściana jednego z grobowców i ściana budynku przy Via di Nola.

malowidła w domu publicznym
malowidła w domu publicznym

Minister kultury Włoch (tym razem bez dymisji) zwołał po tym wypadku spotkanie kryzysowe, żeby ocenić szkody i zweryfikować postępy finansowanego przez UE Projektu Wielkie Pompeje (Great Pompeii Project), uruchomionego po alarmie z 2010r. Choć unia przeznaczyła na ratowanie starożytnego miasta 105 mln euro, z przeznaczonej kwoty wydano zaledwie ok. 10 mln euro a prace konserwacyjne rozpoczęto dopiero w zeszłym roku. Jest to o tyle niepokojące, że jeśli do końca 2015r. prace nie zostaną ukończone desygnowane na ten cel fundusze przepadną. Na pewno nie jest to proste zadanie gdyż, jak oszacowali eksperci, pilnych prac konserwacyjnych wymaga niemal połowa wszystkich obiektów. Dodatkowo już teraz wykryto nieprawidłowości w biurze komisarza, którego zadaniem było ratowanie Pompejów.Według śledczych specjalny komisarz d/s Pompejów, odpowiedzialny za zatrzymanie procesu ich degradacji, wydawał przeznaczone na ten cel pieniądze na meble dla tamtejszej sceny teatralnej. 

Quadriporticus Pompeje
Quadriporticus

Tragiczną sytuację podkreślili również inspektorzy UNESCO. Po ich kontroli w styczniu 2013r., w zeszłym roku podczas spotkania komisji przedstawiono wymagania jakie Włosi muszą wypełnić by Pompeje nie zostały wykreślone z grona obiektów znajdujących się na liście: między innymi sfinalizowanie nowego planu zarządzania, stworzenie strefy buforowej, szczegółowe monitorowanie prac w ramach projektu „Wielkie Pompeje”. Pierwszy raport z planem wykonania powyższych wytycznych miał być przedstawiony do 1 lutego 2014r. a finalny, z podsumowaniem ich realizacji do 1 lutego 2015r.  Na jego podstawie komisja UNESCO podejmie decyzję o pozostawieniu lub wykreśleniu Pompejów z listy UNESCO (zaglądnij).

jedna z ulic Pompeje
jedna z ulic
  • Wakacje we Włoszech

    Na wizytę w Pompejach trzeba zarezerwować sobie minimum 5, 6 godzin.Teren jest rozległy , górki, dolinki, wille poza ścisłymi murami miasta. I nie wolno zapomnieć o wodzie bo wewnątrz nie ma sklepików. No chyba, że ktoś nie boi się pić ze starożytnych kraników :)

    • Ludzie piją z kraników. Ja jestem trochę przeczulona, zwłaszcza z uwagi na zanieczyszczenie ze składowanych nielegalnie odpadów w Kampanii. Wolę 1,5 litra wody mineralnej potargać na plecach.

  • Pingback: Polki mieszkające w Italii polecają: Włochy południowe | Italia poza szlakiem()

  • Środkowe Włochy to wciąż nieodkryty przeze mnie teren. Koniecznie muszę się wybrać do Neapolu (podobno można tam zjeść najlepszą pizzę w całych Włoszech) i przy okazji odwiedzę Pompeje :)

    • Potwierdzam, pizza zdecydowanie najlepsza z całych Włoszech – w końcu to jej kolebka. 😉 W okolicy jest mnóstwo obłędnych miejsc więc warto tutaj przyjechać co najmniej na 4-5 dni.

  • Bardzo ciekawe miejsce, kiedyś się wybiorę. Czy są warunki do jazdy na rowerze tak jak w Toskanii?

    • Jest sporo cyklistów jeżdżących w grupie. Pojedynczo cyklistów się nie spotyka (tylko imigranci z przewagą ciemnoskórych). Kultura jazdy na południu jest inna niż w Toskanii – ja zawsze mam gęsią skórkę kiedy gdzieś sama jadę. Drogi są wąskie a południowcy szaleni – kilka razy mnie już przeorali samochodem po rączce. Do uszów należy włożyć korki – będą na Ciebie trąbić nieustannie. Jeśli jesteś blondynką – ze zdwojoną siłą bo nie tylko, żeby cię ostrzec, że jadą ale i żeby pozdrowić. Kiedy uda im się zwrócić twoją uwagę osiągają swój cel – ich szeroki uśmiech wypływa na twarz. :)

  • Oczywiscie znalam Pompeje z nazwy i z filmow, ale nigdy nie przypuszczalam, ze zostalo tam cos jeszcze do zwiedzania, jak latwo ulegamy stereotypom. No i nie ma jak podroze, ktore ksztalca. Pozdrawiam serdecznie Beata

  • o Pompejach oczywiście słyszałam, ale raczej nie mam w planach ich odwiedzenia – nie jestem fanką okresu starożytnego. natomiast z Twojego posta dowiedziałam się bardzo ciekawej rzeczy – nie wiedziałam, że zabytki będące na liście UNESCO mogą być z niej wykreślone. mam nadzieję, że Włosi w swojej opieszałości, którą opisałaś, nie dopuszczą do tego. byłaby to spora strata!

    • W zeszłym roku spora część parku archeologicznego była zamknięta bo trwały prace.

  • Ola

    Byłam tam jako nastolatka, pamiętam że ogromne wrażenie zrobiły na mnie gipsowe odlewy ludzi..

    • Tak, również na mnie i na wszystkich dookoła. Najbardziej sugestywne są te dziwne pozy, w których zostały zwęglone ciała.

  • Chyba nigdy nie dojdziemy, co tak naprawdę się tam stało – ile ludzi, tyle teorii, pamiętam, ze na geografii nauczycielka przedstawiła nam conajmniej 3. A miejsce jak najbardziej warte zwiedzenia, zazdroszczę, że mogłaś to zobaczyć. Pozdrawiam,
    http://www.ladywagabunda.blogspot.com

  • alberto

    Bardzo ladny artykul, ladne zdjecia, ale przyjezdzajac tutaj Polacy moze nie wiesza , ze w pamietnym 79 -ym roku Wezuwiusz zasypal 5 miast nie tylko Pompeje i ròwniez i te inne sa godne polecenia. Ja mieszkam niedaleko, sluze rada i o ile trzeba namiarami na niezbyt drogi nocleg albertosponza@yahoo.it

    • Michael McOak

      Witam. W tym roku w Czerwcu, chcialbym z rodzina (2+2) odwiedzic Pompeje. Bylem kiedys przejazdem, w drodze na Sycylie, pod Wezuwiuszem, w knajpie, gdzie serwuja Najlepsza Mozzarelle di Bufala, ale to bylo 18 lat temu. Bylbym wdzieczny za jakies informacje o noclegach i miejscach do zwiedzania. Pobyt planuje na 3 tygodnie. Z gory Dziekuje i Pozdrawiam.